De oudste vermelding van enige uniformiteit van de douanediensten, onder welke vorm dan ook, vinden we terug in een middeleeuws manuscript “Der Sachsenspiegel”, dat de eerste verzameling in de Duitse taal is van wetten en voorschriften op het gebied van rechten en van douane. Het boek is bewaard in de univeri-teit te Heidelberg.

Een van de afbeeldingen daarbij toont een tollenaar die de octrooirechten ontvangt van een voorbijrijdend karrespan. De toenmalige tollenaars waren herkenbaar aan de grote cape-met-kap die zij droegen en die een soort herkenningsteken (= uniform) uitmaakte voor onze illustere voorgangers.

In de loop van de eeuwen is niet alleen de tol zelf geëvolueerd (de privétollenaars werden sedert het Oostenrijkse keizerrijk een hechte staatsorganisatie en -administratie) maar ook de wijze waarop deze ambtenaren konden herkend worden evolueerde met de tijd mee.
In deze tentoonstelling (waarvoor onderhavige brochure een aanvullende begeleiding vormt) pogen wij thans een overzicht te geven van de verschillende uniformen die de Belgische douane, sedert haar officiële oprichting in 1831, heeft erkend. Als een terugblik in zekere zin vanuit een thans overwegend burgerlijk pakje naar de strenge militaire kledij die onze voorgangers soms hebben gedragen. Tegelijk echter moet deze tentoonstelling ook het eerste naar buiten treden zijn van het eigen douane- en accijnsmuseum dat in Antwerpen aan ’t groeien is. Met een zo rijk en boeiend verleden als dat van de publicani, tollenaars, octrooi-ambtenaren, kommiezen en douaniers, kan het niet anders of daar moet heel wat materiaal in zitten voor een eigen geschiedschrijving en een eigen museum. Het is alleen jammer dat men zovele járen heeft laten voorbijgaan en wellicht zovele voorwerpen heeft laten verloren gaan.